Wereldburgerschap algemeen

Wat is wereldburgerschap in het onderwijs?
Voor NCDO draait wereldburgerschap bij jongeren om hun betrokkenheid bij mondiale vraagstukken. Maar het gaat evengoed om hun participatie in de pluriforme samenleving in eigen land. Wereldburgerschap kan opgevat worden als de internationale dimensie van betrokkenheid bij de samenleving. In het onderwijs kun je wereldburgerschap beschouwen als de noemer waaronder verschillende vormen van educatie elkaar vinden. Zoals ontwikkelingseducatie, duurzame ontwikkeling, vredeseducatie, mensenrechteneducatie en interculturele vorming.

Wat voor kennis en inzicht biedt wereldburgerschap?
Onderwijs voor wereldburgerschap biedt leerlingen meer inzicht in de wereld waarin ze leven, en in de verbanden tussen die wereld en hun eigen situatie. Het verruimt hun horizon en brengt nuances aan in hun kijk op de wereld. De leerlingen ontdekken verbanden tussen verschillende vraagstukken en leren omgaan met een complexe maar boeiende diversiteit. Aandacht voor wereldburgerschap kan leiden tot: een bewustzijn dat reikt tot buiten de grenzen van de lokale of nationale gemeenschap; inzicht in internationale ontwikkelingen; empathie met en respect voor mensen uit andere delen van de wereld; reflectie op de vele verbanden tussen de persoonlijke situatie en de omstandigheden elders; en ten slotte tot de bereidheid om conclusief te verbinden aan die kennis en inzichten.
 
Waarom is wereldburgerschap belangrijk?
De media, internet en de internationale handel maken de wereld steeds kleiner en zorgen dat mensen wereldwijd meer en meer met elkaar in verbinding staan. Mensen reizen voor hun werk of voor hun plezier de hele wereld over en komen in persoonlijk contact met bewoners van andere (al of niet verre) landen. Handelswaar, politieke ideeën, media, milieuvervuiling, ziektes en oorlogen reizen even snel over de wereldbol als bits en bytes. Onze wereld beperkt zich allang niet meer tot een kleine leefgemeenschap onder de kerktoren. We zijn burgers van Nederland, Europa én de wereld.
 
Is wereldburgerschap verplicht in het onderwijs in Nederland?
Nee. Maar burgerschap is wél een verplicht aandachtsgebied op scholen. En burgerschap stopt niet bij de landsgrenzen. Daarom hecht de Nederlandse overheid en samenleving aan de bevordering van het besef van burgerschap over grenzen heen.
 
Hoe kan wereldburgerschap aansluiten op het onderwijs als het niet verplicht is?
Er zijn veel verplichte vakken waar wereldburgerschap bij kan aansluiten. Denk aan burgerschap, wereldoriëntatie, mens- en maatschappijvakken, aardrijkskunde, geschiedenis, economie, onderwijs in vreemde talen en kunst- en cultuureducatie. In de lessen van veel vakken kunnen internationale relaties worden gelegd. Ook kan wereldburgerschap als vakoverstijgend thema worden aangeboden, of in de vorm van een project, zodat verschillende vakken en disciplines daarin aan bod komen.
 
Is wereldburgerschap verplicht in andere landen? Is er buiten Nederland ook aandacht in het onderwijs voor wereldburgerschap?
Ja, er zijn voorbeelden van landen waar wereldburgerschap of  Global Citizenship Education een vaste plaats in het curriculum heeft, zoals Groot-Brittannië.
 
Wat is de canon voor wereldburgerschap?
De canon reikt een selectieve lijst aan van onderwerpen, die we ook wel ‘iconen’ of ‘vensters’ noemen. De canon voorziet in een behoefte aan overzichtelijkheid en ondersteuning bij het maken van keuzes. Als aandachtsveld in het onderwijs is wereldburgerschap een veelomvattend en moeilijk af te bakenen onderwerp. Handvatten kunnen daarom nuttig zijn voor de gedachtebepaling van leraren, leraren in opleiding, opleiders, auteurs van leermiddelen en anderen. De canon is daar een hulpmiddel bij. Hij bestaat uit acht thema’s met elk drie vensters die een doorkijk geven op het thema. De vensters zijn bedoeld als voorbeelden; iedereen kan naar eigen inzicht vensters toevoegen of weglaten. Samen bieden de vensters een goed overzicht van wat Nederlanders – als wereldburgers – in elk geval van de wereld zouden moeten weten. Door de beperking tot 24 vensters krijgen scholen  de mogelijkheid serieuze aandacht te schenken aan de onderwerpen afzonderlijk: door kennismaking, gedachtevorming en verdieping.
 
Waarom een canon voor wereldburgerschap?
NCDO heeft in 2008 het initiatief genomen tot de samenstelling van een canon voor wereldburgerschap als inspiratiebron voor iedereen die werkt aan wereldburgerschap in het Nederlandse onderwijs. Bij het bevorderen van wereldburgerschap in het onderwijs kan een canon ook een stimulans zijn om onderwijs over wereldburgerschap vorm te geven. De canon dient ook als inspiratiebron en basis om bestaande lesmethoden te verdiepen of eigen lessen over wereldburgerschap te ontwikkelen. Er zijn veel organisaties actief op het terrein van wereldburgerschap in het onderwijs. Belangrijk is dat er een gemeenschappelijk theoretisch vertrekpunt is. Dat kan deze organisaties en individuen binden en kan samenhang bieden bij het vormgeven van wereldburgerschap in het onderwijs. De canon kan hierin een verbindende rol spelen.
 
Wat heeft een leerling aan wereldburgerschap en hoe kan het de leerling helpen in zijn/haar ontwikkeling?
De kinderen en jongeren van nu staan midden in de wereld. Beginnend bij hun directe omgeving en uitkomend in andere landen door studie, werk en reizen. Door globalisering en internationalisering is de wereld één global village geworden. Als individu heb je kennis en vaardigheden nodig om je eigen plek te verwerven in die wereld en je mogelijkheden daarin zo goed mogelijk te verkennen. Je kan daarbij denken aan vreemde talen leren, kennis opdoen over andere landen en culturen, interculturele sensitiviteit ontwikkelen en inzicht krijgen in internationale relaties. Vanuit dit perspectief is het in het belang van leerlingen als ze zich oriënteren op de wereld. Dat kan hen verder helpen in hun ontwikkeling en toekomstige carrière. Want er is een flinke kans dat leerlingen in hun latere beroep moeten samenwerken met mensen uit verschillende landen en culturen.

Waar vind ik wetenschappelijk onderzoek over wereldburgerschap?
Op de website www.wereldcanon.nl onder het tabje geraadpleegde literatuur.